Extra virgin, virgin, z wytłoczyn, polifenolowa - jak nie pogubić się przy wyborze oliwy z oliwek? Podpowiadamy, na co patrzeć na etykiecie i do czego nadaje się każda kategoria. Zajrzyj do środka.
Oliwa z oliwek to tłuszcz pozyskiwany z owoców drzewa oliwnego. Najwyższą kategorią jest oliwa extra virgin, tłoczona mechanicznie, bez rozpuszczalników, o kwasowości nieprzekraczającej 0,8%. Przy wyborze liczy się kategoria, data przydatności, ciemne opakowanie i informacja o pochodzeniu, a nie sama cena czy ładna etykieta.
- Extra virgin - najwyższa kategoria jakości.
- Kwasowość do 0,8% i brak wad smaku.
- Ciemna butelka chroni przed światłem.
- Pochodzenie i data przydatności na etykiecie.
- Do sałatek i dań na zimno - najlepiej extra virgin.
Problem - oliwa grecka, włoska, hiszpańska: jak wybrać oliwę z oliwek?
Oliwa z oliwek to jeden z najczęściej kupowanych tłuszczów w polskich kuchniach, a jednocześnie jeden z najtrudniejszych do oceny. Na półce stoją obok siebie oliwy w szkle, w puszkach, w kartonach, w sprayu, "polifenolowe", "niefiltrowane", "truflowe", "z wytłoczyn". Różnica w cenie za litr bywa kilkukrotna, a z etykiety trudno wyczytać, co naprawdę jest w środku.
Według unijnych przepisów oliwy dzielą się na kategorie. Extra virgin to oliwa z pierwszego tłoczenia, pozyskana wyłącznie metodami mechanicznymi, o kwasowości do 0,8% i bez wad sensorycznych. Virgin ma nieco wyższą dopuszczalną kwasowość (do 2%). Produkt nazwany po prostu "oliwą z oliwek" to zwykle mieszanka oliwy rafinowanej z oliwą virgin, a "oliwa z wytłoczyn" powstaje z resztek po tłoczeniu i również jest rafinowana.
Do tego dochodzi pochodzenie. Hiszpania jest największym producentem oliwy na świecie, mocne tradycje mają też Włochy i Grecja, a oznaczenia takie jak ChNP czy ChOG (w skrócie PDO i PGI) wskazują na produkt związany z konkretnym regionem. Sam kraj pochodzenia nie przesądza jednak o jakości - liczy się sposób produkcji, świeżość i przechowywanie.
- Nie wiadomo, czym różni się extra virgin od zwykłej oliwy.
- Trudno ocenić, czy oliwa jest świeża.
- Nie każda oliwa nadaje się do tego samego celu.
- Nazwy typu "polifenolowa" czy "prawdziwa" nie zawsze mówią coś konkretnego.
Produkty wspomniane w tym artykule
Konsekwencje - co się dzieje, gdy wybierasz oliwę tylko po cenie?
Najtańsza oliwa w sklepie rzadko jest tym, czego szukasz. Jeśli kupisz oliwę rafinowaną albo starą, po otwarciu może być mdła, bez aromatu, o lekko tłustym, płaskim smaku. Sałatka z takiej oliwy smakuje jak z każdego innego oleju, a to właśnie aromat i lekka pikantność są powodem, dla którego sięga się po extra virgin.
Drugi problem to przechowywanie. Oliwa nie lubi światła, ciepła i powietrza. Butelka stojąca tygodniami przy kuchence albo w przezroczystym szkle na nasłonecznionej półce szybko traci świeżość, a w skrajnych przypadkach robi się jełka. Jełkiej oliwy nie da się "uratować" - trzeba ją wyrzucić.
Trzeci problem to zamieszanie wokół trendów. Oliwę "do picia" na czczo albo z cytryną wiele osób traktuje jak suplement, choć to po prostu tłuszcz: łyżka oliwy to orientacyjnie 80-90 kcal. Nie ma potrzeby jej pić - wystarczy stosować na zimno do sałatek, pieczywa i dań. Osoby z chorobami wątroby, woreczka żółciowego czy trzustki powinny skonsultować z lekarzem ilość tłuszczów w diecie.
Rozwiązania - jak wybrać dobrą oliwę z oliwek?
Kategoria i etykieta
Zacznij od słów "extra virgin" lub "z pierwszego tłoczenia" i informacji o metodzie tłoczenia. Sprawdź datę przydatności, a jeśli producent ją podaje, także rok zbioru. Ciemne szkło albo puszka chronią oliwę przed światłem. Bardzo niska cena za litr może być sygnałem ostrzegawczym, ale sama wysoka cena też niczego nie gwarantuje.
Oliwa hiszpańska na co dzień
Na co dzień do sałatek, dressingów, marynat i pieczywa często wybieranym rozwiązaniem jest oliwa Extra Virgin z Hiszpanii 1 l. Według opisu producenta pochodzi z pierwszego tłoczenia na zimno, ma intensywny, owocowy aromat z nutami zielonych oliwek i nadaje się też do pieczenia oraz smażenia w niskich temperaturach. Dla domów, w których oliwa schodzi szybko, jest też wersja Extra Virgin 3 l.
Oliwa ekologiczna
Jeśli zależy Ci na produktach z certyfikatem rolnictwa ekologicznego, sprawdź oliwę z oliwek extra virgin bio 1 l, pozyskiwaną metodami mechanicznymi. Mniejsze opakowanie, np. oliwa extra virgin bio 250 ml, ma sens, gdy używasz oliwy okazjonalnie i chcesz, by była świeża.
Oliwa z regionu chronionego
Dla osób, które lubią oliwy z określonego regionu, ciekawą propozycją jest oliwa extra virgin PGI Kreta bio 250 ml. Oznaczenie PGI oznacza, że produkt jest związany z konkretnym regionem geograficznym.
Oliwa w sprayu do kontroli porcji
Do sałatek, warzyw z grilla i formy do pieczenia wygodna bywa oliwa z oliwek w sprayu 200 ml, bo pozwala precyzyjnie dozować tłuszcz.
Co oznaczają "polifenolowa", "niefiltrowana" i "z wytłoczyn"
Polifenole to naturalne związki obecne w oliwkach, ich ilość zależy od odmiany, terminu zbioru i przetwarzania. Producent może używać na etykiecie unijnego oświadczenia o polifenolach oliwy tylko wtedy, gdy 20 g oliwy zawiera co najmniej 5 mg hydroksytyrozolu i jego pochodnych - inne hasła marketingowe nie są dowodem. Oliwa niefiltrowana bywa lekko mętna i ma zwykle krótszą trwałość. Oliwa z wytłoczyn jest rafinowana i ma łagodniejszy smak, więc nie zastąpi extra virgin do dań na zimno. Oliwy aromatyzowane, np. truflowe, to osobna kategoria, w której o smaku decyduje dodatek aromatu, dlatego czytaj skład.
Oliwa i oliwki - dobre połączenie
Jeśli lubisz oliwki, zajrzyj do artykułu oliwki - rodzaje, wartości odżywcze i zastosowanie. Z oliwy i oliwek robi się także pastę, o której piszemy w tekście tapenada z oliwek - przepis. A jeśli zastanawiasz się, czy oliwę można wlać na patelnię, przeczytaj oliwa z oliwek do smażenia - czy można i jaką wybrać.
Porównanie kategorii oliwy - do czego się nadają
| Kategoria | Opis | Kiedy stosować | Efekt | Minus |
|---|---|---|---|---|
| Extra virgin | Mechaniczne tłoczenie, kwasowość do 0,8% | Sałatki, dressingi, pieczywo, dania na zimno | Wyrazisty aromat i smak | Wyższa cena |
| Virgin | Tłoczona mechanicznie, kwasowość do 2% | Dania gotowane i pieczone | Łagodniejszy smak | Trudniej ją znaleźć w sklepach |
| Oliwa z oliwek (mieszanka) | Rafinowana z dodatkiem virgin | Gotowanie i smażenie | Neutralny smak | Mniej aromatu |
| Z wytłoczyn | Rafinowana, z resztek po tłoczeniu | Smażenie | Łagodny smak | Nie do dań na zimno |
| W sprayu | Wygodna forma podania | Warzywa, grill, forma do pieczenia | Kontrola porcji | Mniejsze opakowanie |
Sprawdź produkty z tego artykułu
Najczęściej zadawane pytania
Jak poznać dobrą oliwę z oliwek?
Szukaj kategorii extra virgin, daty przydatności, ciemnego opakowania i informacji o pochodzeniu. Po otwarciu dobra oliwa pachnie świeżo, owocowo lub trawiasto, a nie stęchlizną czy zjełczałym olejem.
Czym różni się extra virgin od zwykłej oliwy z oliwek?
Extra virgin jest tłoczona mechanicznie, ma kwasowość do 0,8% i nie ma wad smakowych. Zwykła oliwa z oliwek to zazwyczaj mieszanka oliwy rafinowanej z oliwą virgin, o łagodniejszym smaku.
Która oliwa jest lepsza - hiszpańska, włoska czy grecka?
Kraj pochodzenia sam w sobie nie rozstrzyga o jakości. Ważniejsze są kategoria, świeżość, odmiana oliwek i sposób przechowywania. Hiszpańska oliwa jest popularna, bo Hiszpania jest największym producentem na świecie, ale dobre oliwy powstają też we Włoszech i Grecji.
Czy oliwę z oliwek warto pić na czczo lub z cytryną?
Nie ma takiej potrzeby - oliwa to tłuszcz o wysokiej kaloryczności, łyżka to około 80-90 kcal. Zdecydowanie prościej i smaczniej jest dodawać ją do sałatek i dań. Przy chorobach wątroby, woreczka żółciowego czy trzustki skonsultuj tłuszcze w diecie z lekarzem.
Co to jest oliwa z wytłoczyn i do czego służy?
To rafinowana oliwa pozyskiwana z resztek po tłoczeniu oliwek, zwykle mieszana z oliwą virgin. Ma łagodny smak i jest wykorzystywana głównie do smażenia, nie do dań na zimno.
Jak przechowywać oliwę, żeby zachowała świeżość?
W ciemnym, chłodnym miejscu, z dala od kuchenki i światła, w szczelnie zamkniętej butelce. Po otwarciu zużyj ją w rozsądnym terminie, a przy dużych opakowaniach przelewaj część do mniejszej butelki.
