Witaminy i ich rola w organizmie człowieka

Jaka jest rola witamin w organizmie człowieka? I jakie mogą być skutki ich nadmiaru oraz niedoboru w codziennej diecie? Odpowiedzi na te oraz inne pytania znajdziesz w dalszej części tekstu.

Witaminy to niezbędne związki organiczne, które wpływają na prawidłowy przebieg procesów metabolicznych. Mimo, iż nie stanowią materiału energetycznego, są one ważnym elementem w procesie przemiany białek, tłuszczów i węglowodanów, czyli podstawowych składników odżywczych w codziennej diecie każdego z nas. A jakie inne funkcje w naszym organizmie pełnią witaminy?

Podział witamin (ze względu na ich rozpuszczalność)

Ze względu na ich właściwości fizykochemiczne, witaminy dzielimy na:

  • Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E i K) – to związki organiczne, które są wchłaniane oraz transportowane wraz z tłuszczami. Ważną informację stanowi fakt, iż niniejsze witaminy mogą być magazynowane w organizmie człowieka (głównie w wątrobie, ale również w tkance tłuszczowej oraz w nerkach).
  • Witaminy rozpuszczalne w wodzie (głównie witaminy z grupy B, w tym tiamina, ryboflawina i niacyna, jak również witamina C) – niniejsze związki organiczne są łatwo wchłaniane i transportowane do tkanek, niemniej jednak nie akumulują się w nich, ponieważ w prawidłowych warunkach ich nadmiar usuwany jest z organizmu człowieka (np. podczas oddawania moczu).

Biodostępność i bioaktywność witamin – co oznaczają te pojęcia?

Zarówno biodostępność, jak i bioaktywność witamin, stanowią istotne czynniki wpływające przede wszystkim na pokrycie naszego dziennego zapotrzebowania na dany związek organiczny.

BIODOSTĘPNOŚĆ WITAMIN – to stopień, w jakim dany związek organiczny (witamina) jest uwalniany w przewodzie pokarmowym, a następnie wchłaniany i rozprowadzany do potrzebujących go tkanek i narządów naszego organizmu.

BIOAKTYWNOŚĆ WITAMIN – (nazywana również aktywnością biologiczną witamin) – to stopień, w jakim dana witamina jest przyswajana wraz z pożywieniem, a następnie przekształcana w formę aktywną, tym samym zapobiegając objawom jej niedoboru w organizmie. Czynnikiem wpływającym na aktywność biologiczną witamin jest między innymi forma, w jakiej ją dostarczamy (np. owoc lub suplement diety), jak również obecność w spożywanym posiłku substancji wykazujących działanie antagonistyczne wobec danej witaminy.

Niedobór i nadmiar witamin w diecie człowieka

Nieodpowiednia ilość spożywanych witamin w codziennej diecie człowieka może skutkować pojawieniem się jednej z trzech poniższych konsekwencji:

  • Hipowitaminozy;
  • Awitaminozy;
  • Hiperwitaminozy.

HIPOWITAMINOZA – to stan określający umiarkowany niedobór witamin, objawiający się często charakterystycznymi zakłóceniami w funkcjonowaniu organizmu człowieka (np. uczuciem nadmiernego zmęczenia, pogorszeniem się stanu cery lub włosów.

AWITAMINOZA – to nazwa określająca zespół chorobowy wywołany za pośrednictwem głębokiego i długotrwałego niedoboru lub braku witaminy w codziennej diecie człowieka. Niniejszy stan może odpowiedzialny być za wywołanie szeregu poważnych konsekwencji dla zdrowia, a w niektórych przypadkach nawet życia człowieka.

HIPERWITAMINOZA – to niedomaganie organizmu wywołane niekorzystnym, a nawet toksycznym działaniem nadmiaru spożytej witaminy.

Wśród czynników odpowiedzialnych za wywołanie stanu niedoboru witamin w organizmie człowieka, możemy wyróżnić:

  • Niskie spożycie danej witaminy wraz z dietą;
  • Zaburzenia wchłaniania;
  • Zwiększenie zapotrzebowania i jednocześnie jego niedostateczne pokrycie, na przykład w okresie wzrostu, ciąży lub karmienia piersią;
  • Zwiększony poziom wydalania witamin związany między innymi z częstymi biegunkami (np. w przebiegu ciężkiej postaci grypy żołądkowej).

Suplementacja witamin w codziennej diecie człowieka

Suplementy diety, które są obecnie łatwo dostępne nie tylko na rynku farmaceutycznym, spowodowały, iż realny problem stanowi nadmierny dowóz witamin, który może skutkować niekorzystnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Człowiek zdrowy, przestrzegający w swojej codziennej diecie zasad zrównoważonego odżywiania, nie wymaga dodatkowej suplementacji przy pomocy środków para-farmaceutycznych. Wyjątek stanowi witamina D, której suplementacja szczególnie zalecana jest w okresie jesienno-zimowym. Przed rozpoczęciem jej stosowania, warto skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu, dietetykiem lub farmaceutą.