info@cosdlazdrowia.pl

+48 530 044 043
+48 537 801 951

KONTAKT

promocje

Ferrytyna – czym jest? I o czym może świadczyć jej nadmiar oraz
niedobór?

Z każdym rokiem wzrasta nasza świadomość na temat znaczenia utrzymywania
odpowiednich stężeń makroelementów i mikroelementów w organizmie. Ogromną uwagę
zdajemy się przywiązywać przede wszystkim do poziomu żelaza we krwi, które przecież
odpowiada za pełnienie wielu ważnych funkcji. Większość z nas jest świadoma, iż
najbardziej obfite w żelazo są czerwone krwinki (nazywane także erytrocytami). Warto
jednak wiedzieć, że w naszym organizmie obecny jest także inny ważny składnik
odpowiedzialny za gospodarkę żelaza – ferrytyna. Pod tą tajemniczą nazwą skrywa się
białko, które przez wielu nazywane jest „magazynem żelaza” w organizmie człowieka. Co
powinniśmy wiedzieć na temat ferrytyny? Jakie funkcje spełnia w naszym organizmie? I
jak oznaczyć jej prawidłowy poziom? Odpowiedzi na te oraz inne pytania znajdziesz w
dalszej części artykułu.

Spis treści:

Czym jest ferrytyna?

  • Ferrytyna – jakie funkcje spełnia w naszym organizmie?
  • Niedobór ferrytyny – objawy i możliwe przyczyny;
  • Nadmiar ferrytyny – objawy i możliwe przyczyny;
  • Jak zbadać poziom ferrytyny we krwi?
  • Jak przywrócić prawidłowy poziom ferrytyny w organizmie?
  • Podsumowanie;
  • Literatura.
  • Czym jest ferrytyna?

    Ferrytyna stanowi część układu białek, które odpowiedzialne są przede wszystkim za
    gospodarkę żelaza w organizmie. Magazynuje ona jony niniejszego pierwiastka w formie
    nietoksycznej dla człowieka. Co ciekawe, jedna cząsteczka ferrytyny może zawierać w sobie
    aż 4 500 atomów żelaza.
    Ferrytyna to białko, które bez trudu możemy znaleźć zarówno w organizmach zwierzęcych,
    jaki i roślinnych. Jest ona obecna we wszystkich komórkach naszego ciała, ze szczególnym
    uwzględnieniem wątroby, śledziony, szpiku kostnego oraz mięśni. Ponadto, znajdziemy ją
    także w osoczu krwi, dzięki czemu bez trudu jesteśmy w stanie oznaczyć poziom jej stężenia
    w organizmie.
    Ferrytyna to także składnik, który należy do grupy tak zwanych „białek ostrej fazy”. Oznacza
    to, że wzrost jej stężenia towarzyszy zazwyczaj obecności stanu zapalnego toczącego się w
    organizmie.


    W świetle współczesnych ustaleń, w organizmie osoby dorosłej może znaleźć do 1,0 do 1,5
    grama cząsteczek ferrytyny. Za utrzymywanie jej optymalnego stężenia w organizmie
    odpowiedzialne są jony żelaza, które odpowiadają także za syntezę hemoglobiny. Dlatego też,
    im w naszym organizmie znajduje się więcej cząsteczek żelaza, tym wyższe
    prawdopodobieństwo, że znajduje się w nim także wyższe stężenie ferrytyny.
    Warto jednak wiedzieć, że podwyższony poziom ferrytyny w badanej próbce krwi może także
    związany być z innymi czynnikami. W tym między innymi z toczącym się w organizmie stanem
    zapalnym lub z zaburzeniami czynności wątroby.

    Ferrytyna – jakie funkcje spełnia w naszym organizmie?

    Ferrytyna spełnia dwie bardzo ważne funkcje w organizmie człowieka.
    • Po pierwsze: MAGAZYNUJE – a tym samym odpowiada za tworzenie zapasów
    żelaza w kluczowych narządach. Ponadto chroni organizm przed szkodliwym wpływem
    niniejszego pierwiastka i stanowi swoisty rezerwuar dla procesu powstawania i
    różnicowania erytrocytów (erytropoezy). W związku z tym, możemy przyjąć, że
    stężenie ferrytyny w osoczu pośrednio wskazuje na zawartość żelaza w naszym
    organizmie.
    • Po drugie: INFORMUJE – nie tylko o poziomie żelaza we krwi, ale także o
    możliwości występowania stanu zapalnego w naszym organizmie. Warto bowiem
    pamiętać, że ferrytyna zaliczana jest to „białek ostrej fazy”.

    Niedobór ferrytyny – objawy i możliwe przyczyny

    Niedobór ferrytyny związany jest przede wszystkim z niedostatecznym poziomem żelaza we
    krwi. Wśród objawów związanych z niniejszym stanem wyróżnia się:
    • Osłabienie odporności organizmu, a tym samym zwiększenie naszej podatności na
    działanie szkodliwych wirusów i bakterii;
    • Problemy z utrzymywaniem koncentracji, a tym samym zmniejszenie wydajności
    podczas pracy umysłowej;
    • Wyraźne osłabienie kondycji włosów i paznokci obejmujące zwiększenie łamliwości paznokci, rozdwajanie końcówek włosów i ich nadmierne wypadnie;
    • Bladość oraz wysuszenie skóry;
    • Zmiany w obrębie błony śluzowej języka;
    • Przyspieszenie rytmu serca;
    • W niektórych przypadkach – chwiejność emocjonalna.


    Obniżony poziom stężenia ferrytyny w surowicy krwi w wielu przypadkach może wskazywać
    na rozwój anemii. Niemniej jednak, za niniejszy stan odpowiedzialnych może być także szereg
    innych czynników, wśród nich wyróżniamy:
    • Zmiany hormonalne u kobiet związane z przebiegiem menopauzy;
    • Obfite miesiączki;
    • Rozpoznanie choroby autoimmunologicznej związanej z niedoczynnością tarczycy –
    choroba Hashimoto;
    • Ciążę;
    • Rozpoznanie jednej z chorób odpowiedzialnych za złe wchłanianie, w tym choroby
    Leśniowskiego – Crohna, celiakii, czy też wrzodziejącego zapalenia jelita grubego;
    • Niedobór witaminy C w diecie – witamina C odpowiada bowiem za ułatwienie
    przyswajania żelaza z produktów pokarmowych;
    • Doświadczenie obfitego krwawienia, na przykład na skutek urazu.
    Specjaliści z zakresu zdrowia coraz większą uwagę przywiązują do znaczenia odpowiedniej
    diety dla utrzymywania optymalnego poziomu ferrytyny we krwi. Zauważają oni, że problem
    niedoboru niniejszego białka występuje często u osób, które stosują radykalne diety lub
    znacznie ograniczają spożycie produktów bogatych w żelazo, w tym produktów mięsnych.

    Nadmiar ferrytyny – objawy i możliwe przyczyny

    Podwyższenie poziomu ferrytyny we krwi wskazuje w większości przypadków na obecność
    stanu zapalnego. Warto bowiem pamiętać, że podobnie jak CRP, tak i ferrytyna należy do grupy
    „białek ostrej fazy”, które wzrastają kilkukrotnie w sytuacji zakażenia organizmu oraz/lub
    występowania choroby przewlekłej.
    Specjaliści zwracają uwagę, że podwyższenie poziomu ferrytyny może w niektórych
    przypadkach związane być także z przeciążeniem organizmu żelazem. Taka sytuacja ma
    miejsce szczególnie wtedy, gdy jednostce towarzyszy zwiększone wysycenie tak zwanego
    białka transportowego, a mianowicie transferryny.


    W tym miejscu warto podkreślić, że z sytuacją przeładowania organizmu żelazem możemy
    spotkać się zazwyczaj wtedy, gdy:
    • Pacjent suplementuje niniejszy pierwiastek w nadmiernych ilościach;
    • Pacjent poddawany był licznym przetoczeniom krwi;
    • U pacjenta rozpoznano hemochromatozę (chorobę uwarunkowaną genetycznie).


    Nadmierny poziom ferrytyny we krwi może także świadczyć o:
    • Chorobach wątroby, w tym występowaniu alkoholowego zapalenia wątroby, a także
    wirusowego zapalenia wątroby typu B oraz C;
    • Występowaniu chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty, zespół
    aktywacji makrofagów, reumatoidalne zapalenie stawów;
    • Przewlekłym zaburzeniu czynności nerek.
    Z podwyższonym poziomem ferrytyny w organizmie możemy mieć także do czynienia w
    przebiegu niektórych chorób nowotworowych.
    Objawy nadmiaru ferrytyny w organizmie są niejednokrotnie trudne do rozpoznania. Nie są
    one bowiem specyficzne i mogą przybierać postać:
    • Ogólnego złego samopoczucia, a także zwiększonego zmęczenia;
    • Obniżenia poziomu energii seksualnej;
    • Dolegliwości bólowych w obrębie mięśni i stawów;
    • Nadmiernej utraty masy ciała (bez stosowania restrykcyjnych diet);
    • Przyciemnionego koloru skóry.


    Jeżeli u pacjenta rozpoznano istotne podwyższenie poziomu ferrytyny we krwi konieczne jest
    przeprowadzenie szerokiej diagnostyki w celu rozpoznania przyczyn niniejszego stanu.

    Jak zbadać poziom ferrytyny we krwi?

    Oznaczenie poziomu ferrytyny w organizmie jest niezwykle proste i polega na jednorazowym
    poborze próbki krwi (zazwyczaj z żyły łokciowej). Ważne jest, aby badanie przeprowadzane
    było w godzinach porannych i po minimum 8 godzinnej przerwie pacjenta od spożycia
    ostatniego posiłku. Przed badaniem, warto skonsultować się także z lekarzem odnośnie
    przyjmowanych leków oraz suplementów diety, które mogą wpłynąć na wynik.
    Wskazaniem do określenia poziomu ferrytyny w organizmie jest przede wszystkim:
    • Podejrzenie występowania niedokrwistości;
    • Podejrzenie rozwoju choroby nowotworowej;
    • Kontrola pacjenta przyjmującego suplementy diety z żelazem;
    • Podejrzenie u pacjenta występowania przewlekłego stanu zapalnego;
    • Podejrzenie występowania hemochromatozy.
    Badanie poziomu ferrytyny w organizmie, w miarę możliwości, powinno być przez nas
    wykonywane regularnie. Niniejsze białko jest bowiem doskonałym informatorem o możliwości
    występowania stanów zapalnych.
    W tym miejscu warto zaznaczyć, że wartości dotyczące referencyjnego poziomu ferrytyny we
    krwi mogą się różnić między sobą w zależności od wybranego laboratorium, a przede
    wszystkim wybranej jednostki pomiaru. Dlatego też, podczas interpretacji wyników zawsze
    należy odnosić się do wartości, które podane zostały na raporcie wyniku.
    Badanie poziomu ferrytyny w organizmie zazwyczaj wykonywane jest wraz z oznaczeniem
    poziomu żelaza we krwi. Cena badania laboratoryjnego (określającego stężenie ferrytyny w
    surowicy) waha się od 20,00 złotych do 40,00 złotych.

    Jak przywrócić prawidłowy poziom ferrytyny w organizmie?

    Istotne obniżenie poziomu ferrytyny w surowicy krwi wymaga podjęcia odpowiednich działań.
    W pierwszej kolejności, zadaniem lekarza jest ustalenie przyczyn niniejszego stanu, a tym
    samym zlecenie dalszej diagnostyki. Kolejnym krokiem, jest przekazanie właściwych zaleceń
    dietetycznych, a także tych dotyczących suplementacji.


    Wśród najważniejszych zaleceń dietetycznych związanych z obniżeniem poziomu ferrytyny
    wyróżnia się:
    • Wprowadzenie do jadłospisu produktów bogatych w żelazo hemowe (a zatem jaj,
    wysokiej jakości podrobów, czerwonego mięsa, tłustych ryb morskich, a także
    produktów roślinnych, takich jak nasiona roślin strączkowych, kasze pełnoziarniste
    oraz suszone owoce);
    • Wprowadzenie do jadłospisu produktów bogatych w witaminę C, a zatem takich, które
    wspierają proces wchłaniania żelaza do organizmu;
    • Istotne ograniczenie spożycia kawy oraz herbaty;
    • Ograniczenie ilości produktów bogatych w wapń, który może hamować proces
    wchłaniania żelaza;
    • Rezygnacja za spożywania alkoholu.


    W procesie walki z obniżonym poziomem ferrytyny w organizmie konieczne może okazać się
    także wprowadzenie suplementacji żelazem. Dawka suplementacji (a także rodzaj preparatu
    do tego służący) zawsze powinna wskazana być przez lekarza prowadzącego.
    W sytuacji, w której mamy do czynienia z podwyższonym poziomem ferrytyny konieczne jest
    jak najszybsze ustalenie przyczyny niniejszego stanu. To kluczowe dla wprowadzenia dalszych
    metod zaradczych.

    Podsumowanie

    Nie podlega wątpliwości fakt, iż ferrytyna pełni wiele ważnych funkcji w naszym organizmie.
    Odpowiada ona nie tylko za magazynowanie żelaza, ale także za informowanie nas o
    występowaniu ewentualnych stanów zapalnych, a także chorób przewlekłych. Dlatego też, tak
    ważne jest, aby każdy z nas przynajmniej raz na okres 1 roku oznaczał poziom niniejszego
    białka w organizmie. Być może dzięki temu możliwe stanie się wczesne rozpoznanie
    nieprawidłowości, które nie tylko wpływają na osłabienie naszego samopoczucia, ale także
    mogą poważnie zagrażać naszemu zdrowiu.

    Bibliografia

  • Adams P.C., Barton J.C., McLaren G.D., Acton R.T., Speechley M.I. i wsp.: Screening
    for iron overload: lessons from the hemochromatosis and iron overload screening
    (HEIRS) Study. Can J Gastroenterol 2009, 23, 769‑772.
  • Adams P., Zaccaro D., Moses G., Eckfeldt J., Leiendecker‑Foster C., McLaren C. i
    wsp.: Comparison of the unsaturated iron binding capacity with transferrinsaturation as
    a screening test to detect C282Y homozygotes for hemochromatosis in 101,168
    participants in the HEIRS study. Clin Chem 2005, 51, 1048‑1051;
  • Adams P.C., Reboussin D.M., Press R.D., Barton J.C., Acton R.T., Moses G.C. i wsp.:
    Biological variability of transferrin saturation and unsaturated iron binding capacity.
    Am J Med 2007, 120, 999;
  • Andrews S.C.: The ferritin‑like superfamily: evolution of the biological iron storeman
    from a rubrerythrin‑like ancestor. Biochim Biophys Acta 2010, 1800, 691‑705;
  • Bacon B.R., Adams P.C., Kowdley K.V., Powell L.W., Tavill A.S.: Diagnosis and
    management of hemochromatosis: 2011 practice guideline by the American Association
    for the Study of Liver Diseases. Hepatology 2011, 54, 328‑343;
  • Bereswill S., Greiner S., van Vliet A.H., Waidner B., Fassbinder F., Schiltz E. i wsp.:
    Regulation of ferritin‑mediated cytoplasmic iron storage by the ferric uptake regulator
    homolog (Fur) of Helicobacter pylori. J Bacteriol 2000, 182, 5948‑5953;
  • Cazzola M.: Hereditary hyperferritinaemia cataract syndrome. Best Prac Res Clin
    Haematol 2002, 15, 385‑398;
  • Crow A., Lawson T.L., Lewin A., Moore G.R., Le Brun N.E.: Structural basis for iron
    mineralization by bacterioferritin. J Am Chem Soc 2009, 131, 6808‑6813;
  • Fischbach F.A., Anderegg J.W.: An x‑ray scattering study of ferritin and apoferritin. J
    Mol Biol 1965, 14, 458‑473;
  • Ford G.C., Harrison P.M., Rice D.W., Smith J.M., Treffry A., White J.L. i wsp.: Ferritin:
    design and formation of an iron‑storage molecule. Philos Trans R Soc Lond 1984, Ser
    B304, 551‑565;
  • Krzyżowska K. i wsp.: Ferrytyna – udział w gospodarce żelazem i znaczenie
    diagnostyczne. Lekarz POZ 5/2020, s. 272-277;
  • Leggett B.A., Brown N.N., Bryant S.J., Duplock L., Powell L.W., Halliday J.W.:
    Factors affecting the concentrations of ferritin in serum in a healthy Australian
    population. Clin Chem 1990, 36, 1350‑1355;
  • Milman N., Kirchhoff M.: Relationship between serum ferritin, alcohol intake, and
    social status in 2235 Danish men and women. Ann Hematol 1996, 72, 145‑151;
  • Murphy C.J., Oudit G.Y.: Iron‑overload cardiomyopathy: pathophysiology, diagnosis,
    and treatment. J Card Fail 2010, 16, 888‑900;
  • Shizukuda Y., Bolan C.D., Nguyen T.T.: Oxidative stress in asymptomatic subjects with
    hereditary hemochromatosis. Am J Hematol 2007, 82, 249‑250;
  • Theil E.C.: Ferritin: the protein nanocage and iron biomineral in health and in disease.
    Inorg Chem 2013, 52, 12223‑12233;
  • White A., Nicolas G., Foster K.: Health Survey for England 1991. Her Majesty’s
    Stationary Office, 1993;
  • Worwood M.: Ferritin in human tissues and serum. Clin Haematol 1982, 11, 275‑307.